De berichtgeving rond de toeslagenaffaire raakt een oude frustratie van mij. Er gaat namelijk ongelofelijk veel aandacht naar de individuele verantwoordelijkheid van politici en ambtenaren. Te veel wat mij betreft. Het kijken naar de individuele verantwoordelijkheid zie je ook vaak als het gaat over organisatieverandering, en daardoor vallen er wat mij betreft onnodig veel slachtoffers. Mensen die onnodig ontslagen, beschuldigd of weggehoond worden. Natuurlijk is het van belang om te kijken naar de individuele rol van mensen. Of ze het anders hadden kunnen doen of te kijken of ze een grens zijn over gegaan. Maar als je het daarbij laat, blijft het probleem vaak bestaan.
Als er structureel problemen zijn, conflicten zijn of als een managementlaag structureel niet functioneert, is de kans groot dat het niet aan de individuen ligt. Dus niet aan de mensen die ruzie maken, de mensen die weerstand vertonen of managers die niks voor elkaar krijgen. De oorzaak ligt dieper, waardoor het ontslaan (of verplaatsen) van mensen het leed alleen maar groter maakt.
Want ken jij mensen die naar hun werk gaan met het doel om ruzie te maken of weerstand te vertonen? Nee. Ze zijn er namelijk niet. Er móet dus wel een erg goede reden zijn om dat gedrag wel te vertonen.
Op zoek naar de functie van het gedrag
Het echte probleem wordt niet opgelost door personen te ontslaan of te beschuldigen, maar door te begrijpen waar het gedrag vandaan komt, en waar het een goede oplossing voor is. Als je er systemisch naar kijkt, is hardnekkig gedrag slechts een symptoom van iets wat dieper in het systeem gebeurt. Denk aan onduidelijkheid over de opdracht, oude loyaliteit waar geen afstand van genomen is, conflicterende doelen of te weinig aandacht voor iets of iemand. Als je weet waar de oorzaak ligt, is de oplossing nooit ver weg. Oftewel, het hardnekkige gedrag heeft een signaalfunctie voor waar het daadwerkelijke probleem ligt.
Dus stel je voortaan de volgende vragen om te onderzoeken wat er speelt:Wat brengt het gedrag in beeld? Wat probeert het ons te zeggen?
- Waarvoor is het gedrag een goede oplossing voor?
- Wanneer ontstond dit gedrag voor het eerst? Waarom toen?
- Als het gedrag stopt, wie heeft er het meeste last van? Welke ramp ontstaat er of wat wordt er opeens zichtbaar als het gedrag stopt?
- Wie heeft er het meeste baat bij het gedrag?
- Waar gaat geen aandacht naartoe door dit gedrag?
Het is verleidelijk om ook bij deze vragen je blik te blijven richten op de boosdoeners. Maar als je verder kijkt, als je er vanuit gaat dat ze slechts het signaal zijn van iets anders, waar gaat dan je aandacht naartoe?
Het vraagt om je oordeel uit te stellen. Om door je irritatie heen te kijken. Maar doe onderzoek. Ga het gesprek aan en wees oprecht benieuwd wat voor informatie er boven tafel komt. Het is soms hard werken, maar het levert ook veel op. Niet alleen doorbreek je hardnekkige patronen die jouw resultaten in de weg staan, er vallen ook minder slachtoffers. En dat werkt effectiever én fijner!
Recente reacties